امنیت روانی در محیط کار: اهمیت حیاتی، راهکارهای اجرا و نشانههای کمبود
امنیت روانی در محیط کار از ضروریترین مولفههای موفقیت سازمانی محسوب میشود که متاسفانه بسیاری از مدیران از اهمیت استراتژیک آن غافلاند. این مفهوم که برای نخستین بار توسط پروفسور ایمی ادمنسون، استاد دانشکده بازرگانی هاروارد، تدوین و معرفی گردید، پایهای است برای کاهش ریسکهای کار تیمی و مدیریت تعارضهای احتمالی در سازمانها.
امنیت روانی در محیط کار چه معنایی دارد
امنیت روانی به شرایطی اطلاق میشود که در آن کارکنان بتوانند ایدهها، نگرانیها و نظرات خود را بدون ترس از تحقیر، قضاوت منفی یا شرمندگی بیان نمایند. همانطور که امنیت جسمی نیاز اولیهای است، امنیت روانی نیز پیشنیاز رشد، شکوفایی و بهرهبرداری از فرصتهاست. پروفسور ادمنسون تأکید دارد که برای برقراری این امنیت در سازمانها، باید هنجارهای رفتاری شفاف تدوین و از تمامی اعضا تقاضای مشارکت فعال کرد. این هنجارها چون قوانین عمل میکنند و نادیده گرفتنشان پیامدهای مشخصی به دنبال دارد.
هشت دلیل که امنیت روانی را در سازمان ضروری میسازد
امنیت روانی در محیط کار اهمیت همانندی با امنیت فیزیکی دارد. همانطور که کارفرماها موظفاند از استفاده تجهیزات ایمنی و سلامت دستگاهها اطمینان حاصل کنند، باید به سلامت روان کارکنان نیز توجه جدی داشته باشند. دلایل و مزایای ایجاد محیط امن روانی عبارتند از
اول، وقتی کارمندان از نظر روانی احساس امنیت کنند، در فعالیتها مشارکت میجویند، با همکاران تعامل برقرار میسازند و از قضاوتشدن هراس ندارند. دوم، اعضای سازمان بدون در نظر گرفتن جنسیت، قومیت یا سلیقههای شخصی، در برابر تمسخر و طرد مصون خواهند بود و سازمان یکپارچه و همدلتر میشود. سوم، فضای امن موجب میشود تا نظرات بیان گردد و از دل همین تبادل نظر، ایدههای خلاقانه و نوآورانه متولد شود؛ چرا که بسیاری از ایدههای ارزشمند تنها به دلیل عدم اطمینان صاحبشان از بیان آنها باز میماند.
چهارم، امنیت روانی رفاه بیشتری برای کارکنان فراهم آورده، دغدغههای ذهنی و عوامل استرس را کاهش داده و در نتیجه عملکرد را ارتقا میدهد. پنجم، کارمندانی که رضایت شغلی و امنیت روانی داشته باشند، به سفیران برند تبدیل شده و در هر محیطی از محیط کار ایدهآل خود دفاع میکنند. ششم، نرخ جابهجای کارکنان به شدت کاهش مییابد چرا که در محیطهای امن تمایل به تغییر شغل از بین میرود که به صرفهجویی قابلتوجهی در زمان و منابع منجر میشود. هفتم، اطمینان روانی ريسکپذیری هوشمندانه را تسهیل میکند؛ کارکنان از اشتباهکردن نمیترسند و این ریسکهای محاسبهشده بیشتر به موفقیتها میانجامد. هشتم، مجموع این مزایا به بهبود عملکرد سازمانی و افزایش بازدهی کلی منجر میگردد.
چگونه امنیت روانی را در محیط کار برقرار کنیم
عملکرد مدیران از قولهایشان تأثیرگذارتر است. فرهنگ سازمانی بازتاب رفتارهای رهبران است؛ بنابراین گام اول پایبندی خود مدیران به اصول امنیت روانی در رفتار روزمره است. با گذر زمان، کارکنان این الگو را تقلید میکنند و امنیت روانی به یکی از شاخصههای فرهنگ سازمانی میتبدل شود. برای تحقق این امر، باید هنجارهای مشخصی تدوین و در عمل به آنها عمل کرد تا تدریجا تمام اعضا آنها را رعایت نمایند.
راهکارهای عملیاتی برای ایجاد امنیت روانی
برگزاری جلسات منظم، نظرخواهی واقعی و گوش دادن فعالانه برای ارتقای مهارتهای ارتباطی کارکنان ضروری است. اگر کارمندی از بیان نظر خجالت میکشد، او را نادیده نگیرید؛ بلکه او را تشویق کنید تا بداند عدم مشارکت مانع ظهور ایدههای خلاقانه و دغدغهها میشود. تشویق دیگران برای ابراز نظر، حتی اگر مخالف نظر مدیر باشد، از اصول بنیادین است. مدیران باید اشتباهات خود را بپذیرند و گاه داستان خطاهای کاری خود را برای تیم روایت کنند تا فضایی- و قابل اعتماد شکل گیرد. در مواجهه با خطای کارکنان، واکنش باید بدون تخریب شخصیت و دونه امنیت روانی آنها باشد. همدلی با کارکنان، بهویژه کسانی که کمتر صحبت میکنند، و تعامل بدون قضاوت، پذیرش هر دیدگاهی، از اقدامات کلیدی است. اختصاص چند دقیقه در ابتدای جلسات برای احوالپرسی، اهمیت فرد را فراتر از نقش سازمانی نشان میدهد. برگزاری جلسات مهمانی اضطراب که در آن هر کارکنی ۱۰ دقیقه فرصت بیان دغدغههای شغلی دارد، روحیه همدلی و قضاوتنکردن را تقویت میکند. همچنین اطلاعرسانی قبلی مبنای جلسات و جلسات طوفان فکری، فرصت تفکر و مشارکت باکیفیتتر را فراهم میآورد.
امنیت روانی در محیط کار مجازی

بسیاری از سازمانها به صورت دورکاری فعالیت کرده و تیمها در فضای مجازی تعامل دارند. ممکن است اعضا همرنگ همسازمان را از نزدیک ندیدند، اما روزانه ساعتها با هم همکاری میکنند. این تعامل نیازمند امنیت روانی است؛ بنابراین حتی در محیطهای مجازی تأمین امنیت روانی اولویت دارد.
برای ارتقای امنیت روانی در تیمهای مجازی، جلسات منظم با تمرکز بر گوش دادن فعالانه به دغدغههای اعضا برگزار شود. اطمینان حاصل شود که هیچ مانعی برای بیان نظر وجود ندارد. در جلسات، مباحث غیرکاری نیز جایز است تا ارتباطات اجتماعی تقویت گردد. مدیران با صراحت از ضعفها و اشتباهات خود صحبت کنند تا فرهنگ پذیرش خطا گسترش یابد. قدردانی و تشویق مداوم کارکنان، رفتاری است که تدریجا توسط اعضای تیم نیز تقلید میشود.
آیا کارکنان شما از نظر روانی احساس امنیت میکنند؟
تعداد کمی از مدیران به مسأله امنیت روانی توجه میکنند. در محیطهای ناامن، مدیران اغلب بیاطلاع از دغدغههای کارکنان و دلایل کاهش اثربخشی تیمها میمانند. فقدان امنیت روانی دو ریشه اصلی دارد اول، چالشهای سازمانی که امنیت روانی تمام کارکنان را تهدید میکند. دوم، تفاوتهای فردی که باعث میشود برخی اعضا برخلاف سایر همکاران، خود را در محیط کار ناامن ببینند. برای حالت اول، فرهنگسازی و اجرای گامهای پیشین ضروری است. برای حالت دوم، باید به کارکنان آموزش داده شود که تمامی افراد با هر عقیده و طرز فکری ارزشمند هستند و باید محترم شمرده شوند. اگر در سازمان پنهانکاریهای گستردهای وجود داشته باشد، برنامهریزی جامع برای فرهنگسازی و ایجاد امنیت روانی لازمه است.
نشانههای عدم امنیت روانی در سازمان
مدیران نباید انتظار داشته باشند کارکنان ناامن، خود به بیان مشکل بپردازند. شما باید توانایی تشخیص سطح امنیت روانی را داشته باشید. پاسخ به پرسشهای زیر، میزان امنیت روانی در سازمان شما را آشکار میسازد
آیا کارکنان حتی در صورت مخالفتی با مدیران یا اعضای تیم، با راحتدم نظر خود را بیان میکنند؟ در جلسات، آیا تنها مدیر سخنران است یا سایرین نیز مشارکت فعال دارند؟ آیا اعضای تیم صراحتا و بیپرده نظر میدهند یا مدام در لفافه میگویند؟ آیا بازخوردهای منفی و انتقادی نیز در جلسات بازخورد پذیرفته میشود یا تنها تعریف و تمجید شنیده میشود؟ آیا کارکنان میتوانند انتقاد سازنده را به مدیران و همکاران ارائه دهند؟ آیا در جلسات، اعضای تیم راحت درباره انحرافهای پروژه و راهکارها صحبت میکنند؟ آیا تعامل بین تیمهای مختلف برای پیشبرد کارها به اندازه کافی است؟ روحیه تیمها چگونه است؟ آیا با انرژی کار میکنند یا تنها ساعت کاری را پر میکنند؟ اولویت کارکنان رقابت و تخریب رقباست یا همکاری برای بهترین نتیجه؟ وقتی به کمک نیاز دارند، آیا راحت درخواست میکنند یا ترجیح میدهند تحت فشار بمانند؟ آیا کسی در سازمان احساس جدایی و ناتوانی از ارتباط با دیگران دارد؟ دلیل این جداییها را باید جستجو کرد.
کلام آخر؛ امنیت روانی در محیط کار حیاتی است
برخی عناصر برای محیط کاری ضروریاند و برخی برای افزایش رفاه. بسیاری امنیت روانی را در گروه دوم قرار میدهند، در حالی که واقعیت این است که این مفهوم از ضرورتهای محیط کار است و مدیران باید آن را در اولویت قرار دهند. ایجاد امنیت روانی دو سوی مفید دارد نفع کارکنان و نفع سازمان. وقتی کارکنان امنیت روانی داشته باشند، از شغل راضیاند و وقتی راضی باشند، بهترین نسخه خود را در کار میکنند و موتور پیشرفت سازمان خواهند بود.
