جمع‌سپاری چیست؟
جمع‌سپاری به معنای واگذاری کار به گروه‌ی بزرگ و اغلب ناشناس از افراد است. این روش امکان تأمین کالا، نیروی کار، اطلاعات یا ایده را از مشارکت‌کنندگان فرا‌وان فراهم می‌کند. در این فرآیند از این‌ترنت، شبکه‌های اجتماعی و برنامه‌های موبایل برای برقراری ارتباط و تبادل داده‌ها بهره گرفته می‌شود.
شرکت‌ها از طریق جمع‌سپاری می‌توانند انجام وظایف را به افراد در هر نقطه جغرافیایی واگذار کنند. این کار به آن‌ها اجازه می‌دهد بدون تحمل هزینه‌های استخدام پرسنل، از طیف وسیعی از مهارت‌ها و تخصص‌ها استفاده نمایند. برای اجرای پروژه‌ها، یک کار بزرگ به واحد‌های کوچک‌تر تقسیم می‌شود تا افراد متعدد به‌صورت جداگانه آن‌ها را انجام دهند.
مفهوم جمع‌سپاری بر پایه نظریه خرد جمعی بنا شده است. این نظریه بیان می‌کند که گروه بزرگی از افراد می‌توانند بینش یا ارزش شگفت‌انگیزی را خلق کنند، حتی اگر اعضای گروه به‌صورت انفرادی دچار خطا باشند.
ریشه این ایده در پژوهش دانشمند بریتانیایی سر فرا‌نسیس گالتون در سال ۱۹۰۶ نهفته است. او حدس‌های ۸۰۰ نفر از شرکت‌کنندگان در یک بازار محلی درباره وزن یک گاو ذبح‌شده را بررسی کرد. گالتون پیش‌بینی می‌کرد پاسخ جمعی دور از واقعیت باشد، اما با تعجب دید که می‌انگین جواب‌ها وزن واقعی گاو را با دقت بالا پیش‌بینی کرده است.
جمع‌سپاری چگونه انجام می‌شود؟
برخی کسب‌وکار‌ها از جمع‌سپاری برای دستیابی به اهداف خاص یا تولید ایده‌های نوین استفاده می‌کنند. برخلاف برون‌سپاری سنتی که در آن یک پیمانکار یا فریلنسر مشخص انتخاب می‌شود، در جمع‌سپاری وظایف میان گروه‌ی بزرگ و ناشناس توزیع می‌گردند. اعضای این گروه‌ها بجز وظایف مربوطه، هیچ ارتباط سازمان‌یافته‌ای با یکدیگر یا با شرکت ندارند.
این روش همچنین برای جمع‌آوری اطلاعات و کسب بینش ارزشمند درباره رفتار جمعی به کار می‌رود. مثلا تحلیل جستجو‌های کاربران در موتور‌های جستجو یا ویدئو‌های دیده‌شده، به شرکت‌ها کمک می‌کند تا علاقه عموم به محتوای، محصولات و خدمات خود را بسنجند.
سازمان‌های غیر‌انتفاعی و اجتماعی با بودجه محدود نیز می‌توانند از جمع‌سپاری برای نشر پیام‌ها، تبلیغ رویداد‌ها یا انجام کار‌ها بهره‌مند شوند. نمونه بارز دانشنامه این‌ترنتی ویکی‌پدیا است که به‌عنوان پلتفرم غیر‌انتفاعی برای ارتقای دانش عمل می‌کند. ویراستاران متعدد مدخل‌های این دانشنامه را به‌صورت داوطلبانه و رایگان نگارش و به‌روزرسانی می‌کنند.
این‌ترنت اشتراک‌گذاری اطلاعات و ارتباطات کارآمد را تسهیل کرده و یافتن افراد موردنیاز و دسترسی به آن‌ها را برای انجام وظایف ممکن ساخته است. اپلیکیشن‌ها، وب‌سایت‌ها، شبکه‌های اجتماعی، ایمیل و سایر بستر‌های فناوری به شرکت‌ها امکان می‌دهند به سرعت و به‌سادگی به گروه‌های گسترده‌ای از افراد دسترسی یابند.
پرداخت دستمزد در جمع‌سپاری
برخی افراد در قالب پروژه‌محور و در ازای دستمزد فعالیت می‌کنند. برخی دیگر وظایف کوچک را به‌صورت داوطلبانه و بدون انتظار درآمد انجام می‌دهند. برای مثال، شرکتی می‌تواند میان مشتریان خود مسابقه طراحی لوگو برگزار کند و بدون استخدام طراح حرفه‌ای، ایده‌ها را از مخاطبان بگیرد. اپلیکیشن‌های ترافیکی مانند ویز نیز رانندگان را تشویق می‌کنند تا تصادفات و حوادث جاده‌ای را گزارش دهند تا اطلاعات به‌روز در اختیار کاربران قرار گیرد.
در موارد دیگر به نیروی کار دستمزدی اندک پرداخت می‌شود. افراد در ازای مبالغ ناچیز، وظایف روتین و کار‌های جزئی را انجام می‌دهند. پلتفرم‌های جمع‌سپاری از طرف مشتریانی که نیازمند کار‌های کوچک هستند، فرا‌خوان‌هایی منتشر می‌کنند. نمونه معروف ترک مکانیکی آمازون است که کار‌های مجازی را برای انجام در خانه ارائه می‌دهد.
نمونه‌هایی از جمع‌سپاری
شرکت‌هایی که به‌صورت موقت به خدمات برنامه‌نویسی یا طراحی گرافیک نیاز دارند، می‌توانند کار‌ها را به روش جمع‌سپاری سپرده و از استخدام کارمند تمام‌وقت خودداری کنند.
بعضی کسب‌وکار‌ها از جمع‌سپاری برای ارزیابی عملکرد چندین فرد در انجام یک کار واحد استفاده می‌کنند. مثلا شرکتی که قصد تغییر لوگو دارد، می‌تواند از ده‌ها طراح گرافیک بخواهد در ازای دستمزدی جزئی نمونه‌هایی ارائه دهند. سپس یکی از طرح‌ها را برگزیده و هزینه طراحی کامل را به طراح برنده بپردازد.
از نمونه‌های جمع‌سپاری در ایران می‌توان به اپلیکیشن‌های تاکسی این‌ترنتی اشاره کرد. این شرکت‌ها حمل‌ونقل مسافران را جمع‌سپاری می‌کنند و از رانندگان و خودرو‌های آن‌ها به‌عنوان ناوگانی همیشه در دسترس بهره می‌برند. این مدل هزینه‌های نیروی کار را کاهش می‌دهد، چرا که رانندگان کارمند رسمی شرکت محسوب نمی‌شوند و مزایا یا اضافه‌کاری دریافت نمی‌کنند. در عین حال، مشتریان همواره به سیستم حمل‌ونقلی مطمئن دسترسی دارند.
انواع جمع‌سپاری
۱. خرد جمعی
خرد جمعی به معنای حل مسئله یا برآورد مقادیر (مانند وزن یک گاو یا تعداد آب‌نبات‌های داخل شیشه) توسط گروه‌های بزرگ است که نتایج آن‌ها باهوش‌تر و دقیق‌تر از نظر متخصصان منفرد می‌باشد.
۲. آفرینش جمعی
آفرینش جمعی تلاش مشترک برای طراحی یا خلق اثر است. ویکی‌پدیا و سایت‌های مشابه نمونه‌های بارز این نوع هستند. نرم‌افزار‌های متن‌باز نیز از مصادیق خوب آفرینش جمعی به‌شمار می‌روند.
۳. رأی‌گیری
در این مدل، نظر‌سنجی از مخاطبان برای انتخاب سیاست یا رویه خاص به کار می‌رود.
۴. جمع‌سپاری مالی
جمع‌سپاری مالی شامل جمع‌آوری وجوه برای اهداف متنوع با درخواست مبالغ نسبتا کم از گروه بزرگی از سرمایه‌گذاران است. هدف، تأمین پول یا منابع برای حمایت از افراد، خیریه‌ها یا استارت‌اپ‌هاست. گاهی مشارکت‌کنندگان بدون انتظار بازپرداخت مشارکت می‌کنند و گاهی شرکت‌ها سهام کسب‌وکار را در ازای سرمایه‌گذاری عرضه می‌کنند.
پلتفرم‌هایی مانند ایندی‌گوگو و کیک‌استار‌تر از محبوب‌ترین بستر‌های جمع‌سپاری مالی هستند که در آن‌ها افراد با پرداخت مبالغ جزئی در تحقق ایده‌های کسب‌وکار یا محصولات نوین سهیم می‌شوند.
جمع‌سپاری املاک و مستغلات نیز زیرمجموعه‌ای از جمع‌سپاری مالی محسوب می‌شود. افراد معمولی می‌توانند از این طریق در املاک تجاری سرمایه‌گذاری کنند و تنها سهمی از ملک را بخرند. این روش نسبتا جدید، سرمایه‌گذاران را از پیچیدگی‌های مالکیت، تأمین مالی و مدیریت املاک معاف می‌سازد.
مزایا و معایب جمع‌سپاری
مزایای جمع‌سپاری شامل صرفه‌جویی در هزینه‌ها، افزایش سرعت اجرا و امکان بهره‌گیری از مهارت‌هایی است که شاید در کادر پرسنل شرکت وجود نداشته باشد. کاری که یک کارمند در یک هفته انجام می‌دهد، می‌توان به بخش‌های کوچک تقسیم و به افراد متعدد واگذار کرد تا در چند ساعت تکمیل گردد.
انواع مشاغل متعددی از جمله راه‌اندازی وب‌سایت و تولید محتوا را می‌توان با جمع‌سپاری انجام داد. شرکت‌های طراحی محصول جدید اغلب به نظرات جمعی رجوع می‌کنند. به‌جای تکیه بر گروه‌های تمرکز محدود، از طریق شبکه‌های اجتماعی می‌توان به می‌لیون‌ها مشتری دسترسی یافت و بازخورد‌هایی از افراد با پس‌زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی-اقتصادی گوناگون دریافت کرد.
با این حال، جمع‌سپاری راه‌حل جادویی نیست و معایبی نیز دارد. در ادامه مزایا و معایب به‌صورت فهرست‌وار تشریح شده‌اند.
مزایا
- افراد را در یک پروژه یا هدف مشترک گرد هم می‌آورد.
- روشی کارآمد برای حل مسائل وقت‌گیر است.
- تعامل عمیق‌تری با افراد ایجاد کرده و وفاداری به محصول یا راه‌حل را تقویت می‌کند.
- به شرکت‌ها امکان می‌دهد در زمان و هزینه صرفه‌جویی کنند و در عین حال از افراد با مهارت‌ها یا تفکرات متفاوت بهره‌مند شوند.
- شرکت‌ها را از هزینه‌های استخدام پیمانکار حرفه‌ای یا کارمند معاف می‌سازد؛ حتی ممکن است به‌صورت رایگان و به‌انگیزه علایق شخصی انجام شود.
- ایده‌های نوآورانه جمع‌آوری می‌شوند.
- می‌تواند ریسک را کاهش دهد. در جمع‌سپاری ریسک به بیرون منتقل می‌شود، یعنی شرکت زمان، پول یا نیروی کار خود را برای انجام کار مدنظر به خطر نمی‌اندازد و تنها نتایجی را می‌پذیرد که الزامات را برآورده کرده‌اند.
معایب
- امکان دارد جمعیت به‌راحتی نتایج را از هدف اصلی منحرف سازند.
- محرمانگی یا مالکیت ایده تضمین نشده است.
- احتمال از‌دست‌دادن بهترین ایده‌ها و استعداد‌ها و نرسیدن به اهداف مدنظر وجود دارد.
- نظارت محدود است. در رویکرد سنتی شرکت می‌تواند از ابتدا تا پایان بر فرا‌یند نظارت داشته باشد، اما در کمپین جمع‌سپاری حتی یک اشتباه جزئی در ارتباط با مشارکت‌کنندگان می‌تواند پروژه را به مسیر نادرست بکشاند و تنها اتلاف وقت به‌جا بگذارد.
- گاهی کمیت بر کیفیت پیشی می‌گیرد. وقتی وظایف به گروه بزرگی واگذار می‌شود، شرکت تعداد زیادی پیشن‌هاد، ایده یا کار تکمیل‌شده دریافت می‌کند، اما کیفیت هر یک ممکن است کمتر از می‌انگین باشد. در این صورت باید برای غربال‌سازی مواد بی‌کیفیت و یافتن نتایج کارآمد تلاش فرا‌وانی صورت گیرد.
سخن پایانی
با گرایش روزافزون کسب‌وکار‌ها به محیط‌های آنلاین و مجازی، جمع‌سپاری برای شرکت‌های در جستجوی ایده‌های نوآورانه از گروه‌های گسترده برای بهبود محصولات یا خدمات، مفید خواهد بود. این روش از بخش‌هایی از املاک و مستغلات گرفته تا کار‌های بشردوستانه و خیریه را در بر می‌گیرد و افراد را برای دستیابی به اهداف مشترک متحد می‌سازد. البته جمع‌سپاری محدودیت نظارت بر نتایج و امکان دستیابی به خروجی‌های ضعیف‌تر را نیز به همراه دارد.