بیماری COPD: علل، علائم، تشخیص و روشهای درمان کامل
بیماری انسداد ریوی مزمن که با مخفف COPD شناخته میشود، گروهی از بیماریهای پیشرونده ریوی را شامل میشود که برونشیت مزمن و آمفیزم در آنها گنجانده شدهاند. این بیماری باعث میشود نفسکشیدن برای بیمار به مرور زمان سختتر شود و اگرچه آسیب به ریهها برگشتپذیر نیست، اما با تغییر سبک زندگی و درمان دارویی میتوان علائم را کنترل کرد.
COPD چیست و چه کسانی دچار آن میشوند؟
COPD اصطلاحی فراگیر برای مجموعهای از بیماریهای ریوی است که عملکرد تنفسی را مختل میکند. اگر فردی با این بیماری تشخیص داده شود، یعنی او مبتلا به برونشیت مزمن، آمفیزم یا هر دو است. پیشرفت این بیماری میتواند به آهستگی باشد و تنفس را به تدریج دشوارتر نماید.
علت اصلی بروز COPD سیگارکشیدن است، هرچند همه سیگاریها به آن مبتلا نمیشوند. عوامل ریسک شامل زنان، افراد بالای ۶۵ سال، کسانی که در معرض آلایندههای هوا، مواد شیمیایی، گرد و غبار یا دود در محیط کار قرار دارند، افراد با کمبود آلفا-۱ آنتیتریپسین (اختلال ژنتیکی) و کسانی که در دوران کودکی عفونتهای متعدد ریوی داشتهاند میباشد.
علل و علائم بیماری انسداد ریوی مزمن
حدود ۹۰ درصد موارد COPD ناشی از سیگارکشیدن است. سایر علل شامل کمبود آلفا-۱ آنتیتریپسین، تنفس دود سیگار دیگران، آلودگی هوا، گرد و غبار و دود در محیط کار میباشد. علائم اصلی شامل تنگی نفس در فعالیتهای سبک مانند پیادهروی یا بالا رفتن پلهها، خسخس سینه، سرفه مزمن با خلط و مشکل در نفسکشیدن عمیق است.
روشهای تشخیص COPD
پزشک برای تشخیص این بیماری سابقه پزشکی را بررسی کرده و معاینه جسمانی انجام میدهد. آزمایشهای پیشنهادی شامل پالس اکسیمتری برای اندازهگیری اکسیژن خون، تست گازهای خون شریانی، الکتروکاردیوگرام برای رد بیماری قلبی، سیتی اسکن یا رادیوگرافی قفسه سینه و تست ورزش برای ارزیابی سطح اکسیژن در حین فعالیت بدنی میباشد.
مراحل پیشرفت بیماری
مرحله ۱ COPD متوسط (اولیه)
اولین نشانه معمولا تنگی نفس در ورزشهای سبک است که بسیاری از افراد آن را به افزایش سن یا بیفرمی بدنی نسبت میدهند و تشخیص دیرهنگام میشود. سرفه صبحگاهی با خلط نیز از علائم اولیه محسوب میشود.
مراحل ۲ و ۳ COPD متوسط تا شدید
با پیشرفت بیماری، تنگی نفس حتی در فعالیتهای روزمره مشخص میشود. تشدید علائم شامل افزایش خلط، تغییر رنگ خلط و تنگی نفس بیشتر رایج است. بیماران در این مراحل مستعد عفونتهای ریوی مانند برونشیت و ذاتالریه نیز میباشند.
مرحله ۴ COPD بسیار شدید
در این مرحله بیمار تقریبا با هر فعالیتی تنگی نفس میگیرد و ممکن است به استفاده از کپسول اکسیژن قابل حمل نیاز داشته باشد.
روشهای درمان و مدیریت بیماری
دارودرمانی
تمرکز درمان بر تسکین علائم و پیشگیری از عفونتهاست. داروهای تجویز شده شامل برونکودیلاتورها برای باز کردن مجاری تنفس، داروهای ضدالتهابی استروئیدی، آنتیبیوتیکها برای پیشگیری از عفونتهای باکتریایی، داروهای آنتیکولینرژیک برای شل کردن ماهیچههای مجاری هوایی، اصلاحکنندههای لکوترین، اکسپکتورانتها برای رقیق کردن خلط، آنتیهیستامینها و داروهای ضدویروسی برای پیشگیری از آنفلوانزا میباشد.
اکسیژن مکمل، واکسیناسیون و توانبخشی
در صورت کاهش اکسیژن خون، استفاده از اکسیژن قابل حمل ضروری است. واکسیناسیون علیه آنفلوانزا و ذاتالریه برای بیماران COPD حیاتی است. برنامههای توانبخشی تنفسی به کاهش تنگی نفس و افزایش آمادگی جسمانی کمک میکند.

پیشگیری از COPD و افزایش طول عمر
راهکار موثرترین پیشگیری ترک سیگار و اجتناب از محیطهای آلوده با گرد و غبار، دود و گازها است. طول عمر بیماران به سن، وضعیت سلامت و مرحله بیماری بستگی دارد؛ در مراحل اولیه با مدیریت مناسب ممکن است بیمار ۱۰ تا ۲۰ سال یا بیشتر زندگی کند.
علائم هشداردهنده عفونت و اقدامات پیشگیرانه برای بیماران
علائم عفونت شامل افزایش ناگهانی تنگی نفس، سرفه با خلط زیاد، خلط زرد یا سبز، خستگی شدید، گلودرد، گرفتگی بینی، سردرد، تب بالای ۳۸ درجه و لرز است. با مشاهده هرکدام باید فورا به پزشک مراجعه کرد.
بیماران COPD باید به طور منظم دستان خود را بشویند، از تماس با افراد سرماخورده خودداری کنند، محیط زندگی را از گرد و غبار و کپک تمیز نگه دارند، در مناطق ساختمانی ماسک بزنند، از تجهیزات پزشکی شخصی استفاده کنند، رژیم غذایی متعادل داشته باشند و روزانه ۶ تا ۸ لیوان آب بنوشند.
تفاوت آسم و COPD
هر دو بیماری علائم مشابهی مانند تنگی نفس و انسداد مجاری تنفسی دارند، اما COPD مزمن و پیشرونده است و علت اصلی آن سیگارکشیدن میباشد، در حالی که آسم معمولا ناشی از مواد حساسیتزا است. این دو بیماری به طور خودکار به یکدیگر تبدیل نمیشوند، اما ممکن است همزمان وجود داشته باشند و نیاز به درمان همزمان داشته باشند.
جمعبندی
بیماری انسداد ریوی مزمن آسیب غیرقابل بازگشت به ریهها میزند، اما با افزایش آگاهی، یادگیری تکنیکهای تنفسی و مبارزه با عوامل آزردگی، میتوان علائم را مهار کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.

