مخملک یا تب اسکارلت: علائم، علل، تشخیص و روش‌های درمان در کودکان و بزرگسالان
مخملک که به آن تب اسکارلت نیز می‌گویند، یک عفونت باک‌تریایی رایج در میان کودکان است که می‌تواند بزرگسالان را نیز درگیر کند. عامل اصلی این بیماری باک‌تری استرپتوکوک گروه می‌باشد که همچنین مسبب گلودرد استرپتوکوکی و عفونت‌های دیگر پوستی است. با ابتلا به این بیماری، جوش‌های قرمز و برآمده روی پوست ظاهر می‌شوند که معمولا پس از یک هفته درمان با آنتی‌بیوتیک بهبود می‌یابند.
مخملک چیست؟
تب اسکارلت یا اسکارلاتینا نوعی عفونت گلوست باک‌تریایی است که باعث تشکیل بثورات پوستی قرمز می‌شود. این بیماری بیش‌تر در کودکان ۵ تا ۱۵ سال مشاهده می‌شود، هرچند بزرگسالان نیز می‌توانند مبتلا شوند. باک‌تری استرپتوکوک گروه عامل اصلی است که می‌تواند باعث تب روماتیسمی، زرد زخم و عفونت‌های زخمی نیز گردد. اکثر بیماران در عرض یک هفته پس از شروع درمان آنتی‌بیوتیکی بهبودی کامل می‌یابند، اما عدم درمان می‌تواند منجر به عوارض جدی شود.
علائم مخملک
علائم اولیه شامل تب، گلودرد و غده‌های لنفاوی متورم است که معمولا در ۱ تا ۳ روز پس از عفونت آغاز می‌شوند. حدود ۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد از شروع علائم، جوش‌های قرمز روی پوست و به‌ویژه در صورت، گردن، زیر بغل و کشاله ران ظاهر می‌شوند. این جوش‌ها در عرض ۲۴ ساعت به سایر نقاط بدن گسترش یافته و شبیه آفتاب‌سوختگی می‌شوند. پس از ۳ تا ۷ روز پوست‌انداختن آغاز می‌شود.
ویژگی‌های جوش‌ها
جوش‌ها معمولا به صورت لکه‌های کوچک و صاف آغاز شده و به‌تدریج به برآمدگی‌های ریز تبدیل می‌شوند. برخی بیمار ظاهر آن‌ها را شبیه سنباده زبر توصیف می‌کنند. نواحی زیر بغل، آرنج و کشاله ران ممکن است رنگ قرمز روشن‌تری داشته باشند. اطراف دهان بیمار اغلب رنگ‌پریده به نظر می‌رسد و ۷ تا ۱۰ روز پس از رنگ‌باختن، پوست‌انداختن روی انگشتان آغاز می‌شود.
علائم دهان و گلو
زبان بیمار ممکن است با پوشش سفیدرنگ رو شود، متورم، قرمز و شبیه توت‌فرنگی به نظر برسد. لوزه‌ها و گلو متورم، قرمز و دردناک می‌شوند و ممکن است پوشش سفید یا زرد یا نقاط چرک داشته باشند. بلع کردن غذا و مایعات برای بیمار دشوار می‌گردد.
سایر علائم احتمالی
به علائم ذکر شده می‌توان لرز، معده‌درد، تهوع و استفراغ، بدن‌درد و درد عضلانی، سردرد، کاهش اشت‌ها و برآمدگی‌های کوچک قرمز یا بنفش روی سقف دهان اضافه کرد.
علت بیماری مخملک
باک‌تری استرپتوکوک گروه بینی و گلو را عفونی می‌کند و از طریق قطرات سرفه و عطسه، تماس با ظروف آلوده و تماس مستقیم با فرد بیمار منتقل می‌شود. کودکان همچنین می‌توانند از طریق لمس زخم‌های پوستی عفونی شده مبتلا گردند.
نحوه تشخیص تب اسکارلت
در صورت مشاهده گلودرد شدید و جوش‌های قرمز، مراجعه به پزشک ضروری است. پزشک پس از معاینه فیزیکی و پرسش از علائم، آزمایش سریع استرپتوکوکی با سوآب گلو انجام می‌دهد که نتیجه سریعی می‌دهد. در صورت منفی بودن، آزمایش کشت گلو (۲۴ تا ۴۸ ساعته) یا آزمایش مولکولی سریع پیشن‌هاد می‌شود.
نحوه درمان مخملک
درمان اصلی مصرف آنتی‌بیوتیک است که از بروز عوارض جدی مانند تب روماتیسمی، بیماری کلیه، ذات‌الریه و آرتروز پیشگیری می‌کند. ۲۴ ساعت پس از شروع آنتی‌بیوتیک، عفونت از بین می‌رود. پزشک استراحت، مصرف مسکن و دریافت مایعات فرا‌وان را توصیه می‌کند. بدون آنتی‌بیوتیک، بیمار تا ۲ تا ۳ هفته عفونی باقی می‌ماند.
نحوه جلوگیری از بیماری مخملک
شستن منظم دست‌ها با آب و صابون به مدت ۲۰ ثانیه، استفاده از ضد‌عفونی‌کننده الکلی، عدم اشتراک‌گذاری ظروف غذا، جدا کردن مسواک بیمار، پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه، و نگه‌داشتن کودکان بیمار در خانه تا ۲۴ ساعت پس از شروع آنتی‌بیوتیک از اقدامات پیشگیرانه هستند.
چه کسانی در معرض ابتلا قرار دارند؟
هر کسی می‌تواند مبتلا شود، اما شیوع در کودکان ۵ تا ۱۵ سال بیش‌تر است. والدین و بزرگسالان در تماس با این کودکان، افراد در محیط‌های شلوغ مانند مدارس و مهدکودک‌ها ریسک بالا‌تری دارند. نوزادان و کودکان نوپا به ندرت دچار این بیماری می‌شوند.
عوارض بیماری مخملک
عوارض نادری هستند اما در صورت سرایت باک‌تری به سایر اعضای بدن ممکن است شامل آبسه لوزه‌ها یا مغز، عفونت گوش، ماستوئیدیت، سینوزیت، ذات‌الریه، تب روماتیسمی، آسیب کلیه، سپتیسمی، آرتروز، استئومیلیت، عفونت‌های پوستی، باک‌تریمی، مننژیت و پانداس (اختلالات عصبی خودایمنی) گردد.
مراقبت از کودک مبتلا
به دلیل گلودرد، غذا‌های نرم و مایع مانند سوپ و چای تهیه کنید. اطمینان از دریافت مایعات کافی، قرقره آب‌نمک برای کاهش گلودرد، مصرف مسکن‌هایی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن و دارو‌های ضد‌خارش برای پیشگیری از خاراندن جوش‌ها توصیه می‌شود.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده جوش، تب، گلودرد یا غده‌های متورم باید به پزشک مراجعه کرد. اگر ۲۴ ساعت پس از شروع آنتی‌بیوتیک علائم بهبود نیافتند یا علائم جدیدی ظاهر شد یا بدتر شدند، مجددا با پزشک تماس بگیرید.
سوالات رایج
آیا امکان ابتلای مجدد وجود دارد؟
بله، بهبود بیماری ایمنی دائمی ایجاد نمی‌کند و با عدم مراقبت می‌توان مجددا مبتلا شد.
چه زمانی می‌توان به مدرسه یا کار بازگشت؟
باید تا برطرف شدن تب و گذشت حداقل ۱۲ ساعت از شروع مصرف آنتی‌بیوتیک در خانه بمانید.
مخملک چند روز طول می‌کشد؟
جوش تقریبا یک هفته باقی می‌ماند و پوست‌انداختن می‌تواند تا چند هفته ادامه یابد. غده‌های متورم نیز ممکن است چند هفته باقی بمانند.
آیا واکسن برای مخملک وجود دارد؟
اکنون واکسنی برای این بیماری وجود ندارد.
آیا مخملک مسری است؟
بله، تب اسکارلت از طریق قطرات هوایی سرفه و عطسه منتقل می‌شود.
جمع‌بندی
مخملک بیماری درمان‌پذیری است که با تشخیص سریع و مصرف آنتی‌بیوتیک بهبودی کامل دارد. مراجعه به پزشک در اولین نشانه‌ها، پیشگیری از عوارض جدی را تضمین می‌کند. رعایت اصول بهداشتی و ایزوله کردن بیمار تا ۲۴ ساعت پس از شروع درمان، مانع گسترش بیماری در خانواده و جامعه می‌شود.
