نهاد (Id) چیست؟
تحلیل ساختار شخصیت بر اساس نظریه فروید نهاد، خود و فراخود
نظریههای زیگموند فروید پایه و اساس بخش مهمی از دانش روانشناسی امروزی محسوب میشوند. یکی از مهمترین این نظریهها تقسیم شخصیت انسان به سه بخش نهاد، خود و فراخود است که در دورههای مختلف زندگی شکل میگیرند و بر عملکرد ذهنی تأثیر میگذارند. در این مقاله به بررسی این سه مؤلفه و نحوه برقراری تعادل میان آنها پرداخته شده است.
نهاد (Id) چیست؟
نهاد یا اید بخشی از ضمیر ناخودآگاه انسان است که شامل امیال و انگیزههای اولیه میشود. این امیال در روانشناسی با نام لیبیدو شناخته میشوند که نوعی انرژی جنسی تعمیمیافته است و از غریزه بقا گرفته تا علاقه به هنر را در بر میگیرد. نهاد تنها بخش موجود در شخصیت نوزادان است و بر اساس اصل لذت کار میکند؛ یعنی خواستار برآورده فوری امیال است بدون توجه به عواقب. فروید معتقد است نهاد تحت تأثیر دو غریزه زندگی (اروس) و مرگ (تاناتوس) قرار دارد. اروس امیال بقا مانند غذا و را بطه جنسی را هدایت میکند در حالی که تا ناتوس نیروهای مخرب و پرخاشگرانه را تدارک میبیند.
خود چیست؟
فروید خود را بخشی از نهاد تعریف میکند که تحت تأثیر دنیای بیرونی قرار گرفته و دچار تغییر شده است. این ضمیر در دوران نوزادی از نهاد نشأت میگیرد و با تجربه و آموختهها رشد میکند. خود واسطهای است بین تفکر غیرواقعی نهاد و واقعیتهای محیط بیرون. او را هکارهای منطقی برای برآورده کردن خواستههای نهاد بیابد، با رعایت هنجارهای اجتماعی و قوانین. خود تشخیص درست یا غلط اخلاقی نمیدهد؛ برای او هر کاری که به فرد آسیب نرساند و میل را برآورده کند خوب است. تفاوت خود با سلف در این است که سلف به عشق، بخشندگی و اتصال به قدرت برتر مربوط است، در حالی که خود خواستههای نفسانی را در اولویت قرار میدهد.
فراخود چیست؟
فراخود یا سوپرایگو ضمیری است متعهد به ارزشها و اخلاقیات جامعه که در سالهای ۳ تا ۵گی رشد میکند. این ضمیر ارزشها را از والدین، مربیان و محیط بیرون یاد میگیرد و نقش قضاوتگر را ایفا میکند. فراخود از فرد میخواهد استانداردهای اخلاقی را رعایت کند و رفتارهای اجتماعیپذیر داشته باشد. بخشهایی از فراخود در ناخودآگاه وجود دارد که صدای وجدان نامیده میشود. این ضمیر از برآورده شدن خواستههای ناهنجار نهاد پیشگیری میکند و خود را از دو بخش وجدان و خود ایدئال تشکیل میدهد. وجدان کار درست را دستور میدهد و در صورت عدم اجرا احساس گناه ایجاد میکند، در حالی که خود ایدئال تصویری ایدهآل از فرد است که بر اساس انتظارات والدین و جامعه شکل گرفته است.
ارتباط و تعامل میان نهاد، خود و فراخود
این سه ضمیر مرز مشخصی ندارند و همواره در تعامل مستمرند. فروید نهاد را به اسب و خود را به سوارکار تشبیه میکند؛ اسب انرژی و قدرت را فراهم میکند و سوارکار آن را در مسیر درست هدایت میکند. نهاد برای بقای انسان در سالهای اولیه حیاتی است، مانند وقتی نوزاد گرسنه گریه میکند تا نیازش برآورده شود. ایجاد تضاد میان این سه ضمیر طبیعی است و فروید از اصطلاح قدرت خود برای توضیح ایجاد تعادل میان آنها استفاده میکند. با کمک ضمیر خود میتوان نهاد و فراخود را مدیریت کرد و در موقعیتهای مناسب به هرکدام بها داد.
عوارض برهمخوردن تعادل
فروید معتقد است بیماریهای روانی ناشی از غلبه فراخود بر سایر ضمیرها است، در حالی که غلبه نهاد عامل ایجاد روانپریشی میشود. وقتی نهاد غالب با شد، فرد کنترل رفتار را از دست میدهد، واکنشهای ناگهانی نشان میدهد و ممکن است به رفتارهای خطرناک و غیرقانونی روی بیاورد. در مقابل، فراخود غالب باعث میشود فرد افراطی به اخلاقیات پایبند با شد، شخصیت قضاوتگر و متعصب داشته باشد و دیگران را به را حتی نپذیرد. برگرداندن تعادل میان این سه ضمیر معمولا نیازمند رواندرمانیهای طولانیمدت است.
نحوه ایجاد تعادل
قدرت خود میتواند نهاد و فراخود غالب را مهار کند و ضمایر را در حد تعادل نگه دارد. وقتی تعادل برقرار با شد، فرد به خواستههای خود اهمیت میدهد و آنها را به شیوهای درست و اخلاقی برآورده میکند. تعادل به معنای پیشگیری از افراط و تفریط است. خود سختترین وظیفه را بر عهده دارد چون میانجی نهاد و فراخود است و باید کار درست را تشخیص دهد و اجرا کند. تصمیم درست نه فداکاری کامل برای دیگران است و نه خودخواهی بیش از حد، بلکه برآوردن خواستههای خود بدون آسیب رساندن به دیگران است.
نتیجهگیری
زیگموند فروید ساختار شخصیت را به سه بخش نهاد، خود و فراخود تقسیم کرده و معتقد است انسان زمانی روان سالم دارد که این سه بخش تعامل پویا داشته با شند و در تعادل قرار گیرند. خود بخش واقعگرای شخصیت است که باید در رأس حاکم باشد و میان نهاد و فراخود تعادل برقرار کند. شناخت این سه ضمیر مدیریت آنها را سادهتر میکند و به فرد کمک میکند به ترین زمان برای برآوردن خواستهها را تشخیص دهد و به اصول و اخلاقیات پایبند بماند.