اختلال ساختگی: علائم، علل و تفاوت با تمارض به زبان ساده
اختلال ساختگی که به سندرم مونچ‌هاوزن نیز معروف است، یک وضعیت روانی است که در آن فرد به طور عمدی علائم بیماری‌های جسمی یا روانی را جعل می‌کند. این افراد هدفی مشخصی مانند کسب مال یا مرخصی کاری ندارند و صرفا نقش بیمار را بازی می‌کنند.
نشانه‌های اصلی اختلال ساختگی
بر اساس ۵، پزشکان وقتی این اختلال را تأیید می‌کنند که مواردی مانند آسیب‌زدن به خود برای حفظ نقش بیمار، گزارش علائم مغایر با نتایج آزمایش‌ها، مراجعات مکرر به بیمارستان، عدم تمایل به ارزیابی روان‌پزشکی، بی‌تأثیر بودن درمان‌ها و انکار ارائه سوابق پزشکی را مشاهده کنند.
علل و عوامل ریسک
علت دقیق این اختلال هنوز ناشناخته است، اما محققان معتقدند عوامل فیزیکی و روانی هر دو نقش دارند. سواستفاده یا بی‌توجه‌ی در کودکی، بیماری‌های مکرر در فرد یا خانواده، از دست دادن عزیزان، و اختلالات شخصیتی مانند ضد‌اجتماعی، مرزی و خودشیفته از عوامل پیش‌نیاز هستند. همچنین ارتباطی با افسردگی وجود دارد. می‌انگین سن آغاز علائم حدود ۳۴ سال برآورد شده و بروز آن در کارکنان بخش بهداشت بیش‌تر است.
انواع اختلالات ساختگی
اختلال ساختگی تحمیل‌شده به خود
در این نوع فرد علائم روانی و جسمی را در خود جعل می‌کند، مانند تقلید رفتار‌های اسکیزوفرنی، گیج‌نمودن، گفتار بی‌معنی و گزارش توهمه‌ی دیداری یا شنیداری.
اختلال ساختگی تحمیل‌شده به دیگری
مبتلا علائم بیماری را در افرادی تحت مراقبت خود مانند کودکان، سالمندان، ناتوانان یا حیوانات خانگی ایجاد می‌کند. در این حالت باید اختلال فرد آسیب‌زننده تشخیص داده شود.
فرآیند تشخیص
تشخیص این اختلال دشوار است چون رفتار‌های فریبنده مبتلا باعث می‌شود پزشکان ابتدا باید تمام احتمالات بیماری‌های جسمی و روانی دیگر را با تست‌های آزمایشگاه‌ی، تصویربرداری و معاینات رد کنند.
رویکرد‌های درمانی
درمان چالش‌برانگیز است چون بسیاری از مبتلاان رفتار خود را مشکل‌ساز نمی‌دانند و مراجعه نمی‌کنند. متخصصان معمولا با رویکرد حمایتی گفتگو آغاز می‌کنند، پیامد‌های آسیب خود را توضیح می‌دهند و در موارد شدید به روان‌درمانگر ارجاع می‌دهند. درمان شناختی-رفتاری و مشاوره خانواده‌درمانی موثرند. داروی خاصی برای خود اختلال وجود ندارد، اما برای مشکلات زمینه‌ای مانند افسردگی یا اضطراب دارودرمانی ممکن است به کار رود.
پیشگیری و مدیریت
علامت هشدار اولیه قابل‌توجه‌ی وجود ندارد، بنابراین تمرکز بر پیشگیری از بدتر شدن رفتار است. افزایش دفعات آسیب به خود یا مراجعه به بیمارستان و ادعا‌های بیش‌تر بیماری می‌تواند نشانه عود باشد که نیازمند مداخله روان‌پزشکی و پزشکی می‌شود.
تفاوت با تمارض
تفاوت بنیادین در انگیزه است. در اختلال ساختگی فرد بدون منفعت بیرونی و برای نیاز‌های درونی مثل توجه و همدردی بیمار می‌شود. در تمارض اما هدف مشخصی مانند فرار از کار یا مدرسه وجود دارد و علائم پس از رسیدن به هدف ناپدید می‌شوند.
نشانه‌های متمایز اختلال ساختگی
گزارش علائم شدید بدون هم‌سوئی با نتایج پزشکی، دستکاری آزمایش‌ها یا زخم‌ها، ناامیدی هنگام رد بیماری جدی، و پنهان کردن نتایج پزشکی از اطرافیان.
نشانه‌های متمایز تمارض
علائمی که مانع رفتن به کار یا مدرسه می‌شوند اما در اوقات فراغت ناپدید می‌گردند، فعالیت بدنی بیش‌تر در غیاب از محیط کار، از بین رفتن علائم پس از تحقق هدف، و عدم ناراحتی پس از تشخیص عدم بیماری.
نتیجه‌گیری
اختلال ساختگی یک مسئله جدی سلامت روان است که درمانش نیازمند صبر، درک و کمک حرفه‌ای متخصصان است. با درمان مناسب و حمایت، مبتلاان می‌توانند روش‌های سالم‌تری برای مدیریت احساسات و نیاز‌های خود بیاموزند. اگر فردی را با این علائم می‌شناسید، راهنمایی برای مراجعه به متخصصان سلامت روان می‌تواند گام موثری در بهبود او باشد.
