شش سبک رهبری دانیل گلمن و راهنمای انتخاب بهترین رویکرد برای مدیران
مطالب زیادی درباره سبک‌های رهبری نگارش شده اما واقعیت این است که شما نیازمند بیش از یک سبک رهبری هستید. اگر نمی‌دانید کدام سبک برای شما و سازمان‌تان مناسب است، با ما همراه باشید تا شش سبک رهبری دانیل گلمن را مرور کنیم و بگوییم هر کدام برای چه زمانی و موقعیتی مناسب است.
دانیل گلمن در مقاله‌ای که در سال ۲۰۰۰ در هاروارد بیزینس ریویو منتشر کرد، از شش سبک رهبری نتیجه‌بخش سخن گفت. بر پایه نظر این روانشناس مشهور حوزه هوش هیجانی، رهبر بزرگ فردی است که بداند شرایط گوناگون امکان‌پذیر به رویکرد‌های متغیری نیاز داشته باشند. گلمن بر پایه توانایی خود شش سبک رهبری رایج را آشکار کرده که مدیران می‌توانند بر پایه موقعیت‌ها و نیاز‌های تیم و سازمان از آن‌ها بهره‌مند شوند.
شش سبک رهبری گلمن عبارت‌اند از رهبری اجباری که بر فرمانده‌ی و اطاعت سریع تأکید دارد، رهبری مقتدرانه که بر بسیج افراد به سمت یک چشم‌انداز مشترک تمرکز دارد، رهبری رقابتی که برتری و خودمدیریتی را از افراد انتظار دارد، رهبری وابسته‌ساز که بر تشکیل پیوند‌های عاطفی تمرکز دارد، رهبری دموکراتیک که بر تشکیل اجماع نظر تمرکز دارد، و رهبری کوچینگ که بر گسترش افراد و هدایت آن‌ها تأکید می‌کند. اگرچه جهان در دو دهه گذشته دگرگون شده، اما این سبک‌های رهبری همچنان معتبرند. تسلط بر آن‌ها به شما کمک می‌کند تا پیچیدگی‌های موقعیت‌های گوناگون را مدیریت کنید.
سبک رهبری اجباری
بر پایه نظر گلمن این سبک در اکثر اوقات کم‌اثر‌ترین سبک رهبری است. فهمیدن علت این امر دشوار نیست. این سبک با تصمیم‌گیری از بالا به پایین، رویکرد اقتدار‌گرایانه و نگرش مطالبه‌گرایانه کاری را که می‌گویم انجام بده شناخته می‌شود. اگرچه این سبک در کوتاه‌مدت نتیجه‌بخش باشد، اما تأثیر مخربی بر فرهنگ سازمان دارد و علت استعفای کارکنان، ناامیدی و بی‌انگیزگی می‌شود.
موقعیت بهره‌گیری از سبک رهبری اجباری
این سبک رهبری نظامی‌گونه و کنترل‌گر در برخی موقعیت‌های بحرانی سودمند است، موقعیت‌هایی که نیاز به اقدامات سریع و قاطع دارد. به‌عنوان مثال این سبک رهبری در زمان استحواذ یک شرکت یا در اتاق اورژانس بیمارستان موثر است. با این حال، یادتان باشد این سبک در اکثر موارد زیان‌آور است.
سبک رهبری مقتدرانه
سبک رهبری مقتدرانه، که نباید با رهبری اجباری اشتباه گرفته شود، در واقع الزام به شوق آوردن اعضای تیم و هدایت آن‌ها به سمت مقاصد مهم سازمان است. تمرکز این سبک روی تنظیم دستورالعمل‌های آشکار و مطمئن به کارکنان است، برای تلاش در راستای تحقق چشم‌انداز سازمان. در این سبک خودمختاری پرورش آشکار می‌کند و به مشارکت زیاد کارکنان و افزایش رضایت شغلی آن‌ها می‌انجامد. سبک رهبری مقتدرانه موثر‌ترین و الهام‌بخش‌ترین سبک رهبری است.
موقعیت بهره‌گیری از سبک رهبری مقتدرانه
رهبری مقتدرانه در زمان تحول یا عدم اطمینان زیاد مؤثر است. به‌گونه‌ای مثال، یک مدیر اجرایی دارو‌سازی می‌تواند بگوید، کار ما به تعداد زیادی از بیماران پشتیبانی خواهد کرد، در حالی که یک رهبر بیمه می‌تواند بگوید، ما به مردم کمک می‌کنیم آینده آنان را امن کنند. این یادآوری‌ها، کمک می‌کند که اهداف و مأموریت‌های سازمان، برای اعضای تیم، ملموس و معنا‌دار شود.
سبک رهبری رقابتی
در رهبری رقابتی، مدیر به‌عنوان پیشتاز جمع شناخته می‌شود. او استاندارد‌های سطح بالایی را پیش روی تیم می‌گذارد و همه را برای رسیدن به آن تشویق می‌کند. اگرچه تلاش برای برتری قابل‌تحسین است، اما سختی مداوم برای بهره‌وری بیش‌تر و نتایج بهتر می‌تواند محیط کار را به یک فضای پر فشار و در حال انفجار تبدیل کند. در این سبک تمرکز شدید بر کمال‌گرایی علتی می‌شود کارکنان نتوانند نتیجه کار خود را در مقیاس بزرگ ببینند و بفهمند. در چنین شرایطی، کارکنان به‌خاطر سختی بیش از حد و عدم رضایت از سازمان شما خارج خواهند شد. اگر بهترین نیرو‌های شما به‌علت سختی زیاد سازمان را ترک کنند، منافع بلندمدت شما صدمه می‌بیند.
موقعیت بهره‌گیری از سبک رهبری رقابتی
اول از همه باید بدانید که این سبک نباید انتخاب اول شما باشد. با این همه سبک رهبری رقابتی می‌تواند در زمان‌هایی که کارکنان شما به‌شدت باانگیزه و با لیاقت هستند، موثر باشد. بر پایه توانایی این سبک می‌تواند برای گروه‌های تخصصی، همانند تیم‌های تحقیق و توسعه یا حقوقی، مناسب باشد. اما حتی در این موارد باید این سبک را با دیگر سبک‌ها ترکیب کنید تا کارکنان فرسوده نشوند.
سبک رهبری وابسته‌ساز
این سبک رهبری شامل تشکیل پیوند‌های عاطفی قوی و حس همبستگی بین کارکنان و سازمان است. این سبک شما تقویت روحیه تیمی و ساخت یک محل کاری مثبت و حمایتی می‌شود. این ویژگی‌ها علتی می‌شود تا اعضای تیم به محل کار حس تعلق خاطر داشته باشند. در این شرایط اعضای تیم ایده‌ها و بازخورد‌های خود را آزادانه به اشتراک می‌گذارند و برای پیروزی انگیزه بیش‌تری دارند. بر پایه نظر گلمن، این سبک رابطه‌محور به‌اختصاصی در شکل‌دهی یک محیط کاری مثبت مورد قدر است. شما می‌توانید با شناخت کارکنان‌تان در سطح شخصی و جشن گرفتن پیروزی‌هایشان، به جای یک محیط ماشینی فضایی همدلانه و همبسته تشکیل دهید.
موقعیت بهره‌گیری از سبک رهبری وابسته‌ساز
این سبک ارتباطات و فرهنگ شرکت را می‌سازد، اما نباید به‌تنه‌ایی روی آن حساب کرد. این سبک پاسخی برای چالش‌های پیچیده یا موقعیت‌های اضطراری سازمان شما ندارد. ترکیب این رویکرد با سبک رهبری مقتدرانه باعث تعادل سازمان می‌شود. احتمالا بتوان گفت این سبک رهبری همیشه باید در کنار دیگر سبک‌ها مورد بهره‌گیری قرار بگیرد.
سبک رهبری دموکراتیک
سبک رهبری دموکراتیک با مقصد توانمند‌سازی اعضای تیم به کار گرفته می‌شود تا در لحظات تصمیم‌گیری‌ها، بتوانند صاحب‌نظر باشند. با صرف زمان برای جمع‌آوری ورودی‌ها، گوش دادن به نگرانی‌ها و دیدگاه‌های متنوع و در نظر گرفتن بازخورد‌ها، نشان می‌دهید که اعضای تیم، برای شما و سازمان‌تان مهم هستند. این شیوه علتی می‌شود تا اعضای تیم شما خود را بخشی از سازمان بدانند و حس تعلق بیش‌تری داشته باشند.
موقعیت بهره‌گیری از سبک رهبری دموکراتیک
این سبک از رهبری، برای زمانی مناسب است که شما از مسیر خود یقین ندارید یا نیاز دارید برای اتخاذ یک تصمیم مهم از حمایت جمعی اعضای سازمان بهره‌مند شوید. با این همه، یادتان باشد که این سبک از رهبری برای اوقات اضطراری مناسب نیست. به‌علاوه، برای به نتیجه رسیدن این سبک از رهبری، ملزم است اعضای تیم شما، اطلاعات کافی از قضیه موردنظر داشته باشند.
سبک رهبری کوچینگ (هدایت‌گر)
سبک رهبری کوچینگ بر رشد فردی اعضای تیم و سازمان شما تمرکز دارد. در این سبک از رهبری، صرف زمان و اختصاص زمان، با مقصد فهمیدن اهداف طویل‌مدت اعضای تیم و پشتیبانی از گسترش شخصی و حرفه‌ای آن‌ها صورت می‌پذیرد. پرسیدن سوالاتی همانند، از زندگی، کار و شغل جاری خود چه می‌خواهید؟ و چطور می‌توانم به شما پشتیبانی کنم؟ علتی می‌شود تا کارکنان سازمان، نظرات خود را با شما در میان بگذارند. این سبک از رهبری، جهت القای حس ارزش‌مندی به اعضای تیم و سازمان می‌شود.
موقعیت بهره‌گیری از سبک رهبری مربی‌گری
این سبک رهبری در طول بررسی‌های عملکردی فردی سودمند است. یقینا می‌توانید آن را در مکالمات روزمره هم بگنجانید. یک رهبر در کوچینگ می‌تواند بگوید شما در الف عالی هستید، اما هنگامی ب را انجام می‌دهید، انگار مشکلاتی دارید. آیا به این روش تازه فکر کرده‌اید؟ این بازخورد به‌موقع به کارکنان کمک می‌کند یاد بگیرند و رشد کنند.
چطور سبک رهبری خود را با شرایطی که در آن هستید تطبیق دهید
تحقیقات مشخص می‌کند که مؤثر‌ترین رهبر‌ها آن‌هایی هستند که سبک رهبری خود را با شرایط گوناگون تطبیق خواهند داد. این تطبیق و تحول می‌تواند شامل تحول در محیط، پویایی سازمانی یا چرخه کسب‌وکار شود. به همین علت باید به محیط خود دقت داشته باشید، تأثیر خود را بر دیگران بفهمید و رویکرد خود را به‌طور مناسب با این عناصر تنظیم کنید. همان‌گونه که گلمن در مقاله خود اشاره می‌کند، مؤثر‌ترین رهبر‌ها با انعطاف‌پذیری کافی بین سبک‌های رهبری جابجا می‌شوند… آن‌ها سبک خود را به‌طور مکانیکی به موقعیت‌های گوناگون تحمیل نمی‌کنند و سیال هستند. بهترین رهبر‌ها درمورد اینکه بر دیگران چه تأثیری می‌گذارند، حساسیت بسیار زیادی دارند و سبک خود را سازگار با افراد و تیم‌ها انتخاب می‌کنند تا بهترین نتیجه را بگیرند.
به این مثال دقت کنید. هنگامی که یک پروژه تازه را آغاز می‌کنید، از سبک مقتدرانه بهره‌گیری می‌کنید که به تیم خود جهت، مقصد و چشم‌انداز بدهید. سپس هنگامی یکی از کارمندان، با یک مأموریت خاص به مشکل برمی‌خورد، برای حل قضیه، سبک کوچینگ را انتخاب می‌کنید. سپس هم هنگامی نیاز دارید تا نیرو‌های با کیفیت شما با چالشی روبرو شوند از سبک رقابتی بهره‌گیری می‌کنید.
آیا باید هر ۶ سبک رهبری گلمن را بلد باشیم؟
آیا نگرانید که همه این سبک‌ها را بلد نباشید؟ گلمن می‌گوید هر فردی می‌تواند دامنه سبک‌های رهبری خود را از طریق تمرین و تکرار مداوم گسترش دهد. او چنین پیشن‌هاد می‌کند بر رشد هوش هیجانی خود تمرکز کنید. به باور گلمن برای گسترش سبک‌های رهبری، رهبران باید ابتدا بفهمند که به کدام یک از توانایی‌های هوش هیجانی نیاز دارند. آن‌ها سپس می‌توانند هوش هیجانی خود را بهتر و بهتر کنند. به‌گونه‌ای مثال، یک رهبر وابسته‌ساز در سه توانایی هوش هیجانی قوی است همدلی، تشکیل روابط و ربط. در مقابل، او برای رهبری اجباری به مهارتی همانند اقتدار نیاز داشته باشد. با تمرین و تکرار می‌توان هوش هیجانی همانند اقتدار را پرورش داد.
منبع HBR، <a href="https://business-powerhouse.com/۶-leadership-styles-from-daniel-goleman-author-of-leadership-that-gets-results"
این مجموعه حاصل از آزمایش‌ها اساتید هاروارد است که هر یک، از کارآفرینان و مشاوران بزرگ در دنیا می‌باشند.