اختلال مسخ شخصیت و غیرواقعیسازی: علائم، دلایل و روشهای درمان
اختلال مسخ شخصیت که با نام غیرواقعیسازی نیز شناخته میشود، تجربهای است که بسیاری از افراد در طول عمر یکبار حداقل با آن روبرو میشوند. این حالت با دورههایی از احساس جدایی از بدن، افکار یا محیط اطراف مشخص میشود که میتواند از چند دقیقه تا سالها طول بکشد.
متخصصان توضیح میدهند که در این اختلال بیمار با واقعیت ارتباط خود را از دست نمیدهد، بلکه میداند که ادراکهای او درست نیست. اغلب این علائم نشانهای از مسائل دیگر مانند سوءمصرف مواد، اختلالات تشنج، بیماریهای مغزی یا برخی اختلالات شخصیتی است.
علل و عوامل خطر بروز اختلال
پژوهشگران هنوز دلیل دقیق این اختلال را مشخص نکردهاند و در نیمی از موارد پزشکان نمیتوانند عامل اصلی را تشخیص دهند. ترکیبی از عوامل بیولوژیکی و محیطی نقش دارد. افرادی که سیستم عصبیشان واکنش کمتری به احساسات نشان میدهد، یا دارای پیشینه اختلالات روانی و جسدی مانند تشنج هستند، در خطر بیشتری قرار دارند.
رویدادهای ترووماتیک شدید نیز میتوانند محرک باشند. بدرفتاری، تصادف، بلایای طبیعی، مرگ ناگهانی عزیزان، خشونت و جنگ از جمله تجربیات هستند که پس از آنها اختلالات تجزیهای ممکن است ظاهر شود. داشتن والدینی با بیماری روانی شدید نیز عامل خطری محسوب میشود.
علائم اصلی و تنوع شدت
نشانه برجسته احساس قطع ارتباط است. بیمار ممکن است از افکار، احساسات و بدن خود جدا شده احساس کند (مسخ شخصیت) یا محیط اطراف را غیر واقعی و غریبی ببیند (غیرواقعیسازی). احساس رباتگونه بودن، تماشای خود از بیرون بدن، زندگی در دنیایی رویایی و همراهی افسردگی، اضطراب یا پانیک از سایر علائم است.
برخی افراد تنها تجربههای خفیف و کوتاهمدتی دارند، در حالی که برای دیگران علائم مزمن و ناتوانکننده میشود که عملکرد روزمره را مختل میکند. میانگین سنی ابتلا ۱۶ سال است و به ندرت پس از ۴۰ سالگی آغاز میشود. تجربه گذرا و کوتاه بسیار رایج است، اما اختلال واقعی و مداوم در کمتر از ۲ درصد جمعیت جهان رخ میدهد.
فرآیند تشخیص و ارزیابی
آزمایشگاههای فی برای تشخیص این اختلال وجود ندارد. پزشک معمولا آزمایشهای خون یا تصویربرداری مانند سیتیاسکن و امآرآی درخواست میکند تا بیماریهای جسمی یا عوارض دارویی را رد کند. سپس بیمار به متخصصان سلامت روان ارجاع داده میشود که از طریق مصاحبه بالینی تجربیات و عملکرد فرد را ارزیابی میکنند.
رویکردهای درمانی موثر
هدف درمان مقابله با عوامل استرسزاست. برنامه درمانی بر اساس سلامت عمومی، محرکها و شدت علائم تدوین میشود و اغلب ترکیبی از روشهای رواندرمانی شامل میشود. درمان شناختی-رفتاری (CBT) بر تغییر الگوهای تفکر ورفتار متمرکز است. درمان دیالکتیکی-رفتاری (DBT) برای تحمل احساسات دشوار و موارد تروما مفید است. حساسیتزدایی و پردازش مجدد حرکات چشم (EMDR) میتواند علائم استرس پس از سانحه را کاهش دهد.
خانوادهدرمانی، هنر و موسیقیدرمانی، تکنیکهای ذهنآگاهی و مدیتیشن، هیپنوتیزم بالینی از سایر گزینهها هستند. اگرچه داروی مخصوصی برای این اختلال وجود ندارد، اما درمان افسردگی یا اضطراب همراه با داروهای ضدافسردگی مانند دزیپرامین میتواند مفید باشد.
پیشگیری و مدیریت طولانیمدت
جلوگیری کامل ممکن نیست، اما شناخت علائم و مداخله سریع پس از رویدادهای آسیبزا احتمال بروز اختلال را کاهش میدهد. بهبودی کامل برای بسیاری امکانپذیر است؛ برخی به طور خودبهخود بهبود مییابند و دیگران با درمان و مقابله با محرکها کنترل میشوند. ادامه درمان برای جلوگیری از عود حیاتی است.

تفاوت اساسی با روانپریشی در وجود آگاهی است. مبتلا به مسخ شخصیت میداند احساس جداییاش واقعی نیست، در حالی که در روانپریشی فرد باورتهای خود را واقعی میپندارد.

